Κάποτε

Κάποτε αυτή η σπουδαία ροκ μπαλλάντα είχε γίνει σύμβολο του τείχους που πέφτει, των λαών που σμίγουν, της αναζήτησης ενός κόσμου καλύτερου.

Σήμερα το ακούω και η πίκρα για τη βαριά σημειολογία του σκεπάζει την ψυχή μου. Τότε, στα 1989, πιστέψαμε πως η ενότητα των λαών ήταν πιο πάνω από μισαλλοδοξίες. 26 χρόνια μετά οι λαοί πιο διαιρεμένοι από ποτέ σέρνονται άβουλοι πίσω από το φάντασμα της Ενωμένης Ευρώπης.

H επιστολή 300 διανοούμενων απ όλα τα κράτη του κόσμου υπέρ της Ελλάδας

ΜΕDIAPART: ΕΠΙΣΤΟΛΗ 300 ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΟΛΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

300 ονόματα όπως οι James Galbraith Stephany Griffith-Jones, Jacques Sapir Dominique Meda καλούν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τους διεθνείς θεσμούς να σεβαστούν τις αποφάσεις του ελληνικού λαού και να διαπραγματευθούν με καλή πίστη με την νέα ελληνική κυβέρνηση για να επιλύσουν το ζήτημα του χρέους.
Υποστηρίζουν την αλλαγή κατεύθυνσης των πολιτικών που εφαρμόζονται γιατί αυτές έχουν καταλήξει σε ένα απόλυτο φιάσκο. Δεν φέρνουν ούτε την ανάκαμψη ούτε τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ούτε την απασχόληση, ούτε επενδύσεις. Απεναντίας έχουν καταβάλει την ελληνική κοινωνία και τους θεσμούς της.. Πρέπει οι εταίροι στην Ευρώπη να κατανοήσουν αυτή την πραγματικότητα από την οποία εκπορεύεται και το εκλογικό αποτέλεσμα στην Ελλάδα.
Η Ελλάδα προκειμένου να εφαρμόσει τις αναγκαίες πολιτικές και να τις καταστήσει αποτελεσματικές χρειάζεται κάποια δημοσιονομική ανάσα οπότε θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί από την ΕΚΤ για να σταθεροποιήσει το τραπεζικό της σύστημα.
Έχει δίκιο η ελληνική κυβέρνηση που ζητά διαγραφή μέρους του χρέους από τους εταίρους της..Ζητάμε από τους πιστωτές της Ελλάδος να δράξουν αυτή την ευκαιρία και να παρουσιάσουν καθαρά και τίμια τα δεδομένα στις κοινωνίες τους.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η τύχη της Ελλάδος αλλά ακόμη και το μέλλον της Ευρώπης στο σύνολό της. Η πολιτική των απειλών των τελεσιγράφων, της ξεροκεφαλιάς και των εκβιασμών δηλώνουν την ηθική αποτυχία, οικονομική και πολιτική, του ευρωπαϊκού οράματος. Ζητάμε από τους ευρωπαίους ηγέτες να απορρίψουν και να καταδικάσουν τις προσπάθειες ταπείνωσης και εξαναγκασμού απέναντι στη κυβέρνηση και τον ελληνικό λαό.
Απεναντίας η επιτυχία της Ελλάδος μπορεί να δείξει το δρόμο της ευημερίας και της σταθερότητας στην Ευρώπη. Θα έδινε την ευκαιρία να φανεί η ανανέωση της δημοκρατίας και θα έδινε τη δυνατότητα μέσω των εκλογικών διαδικασιών σε εποικοδομητικές αλλαγές.
Είμαστε μαζί με την Ελλάδα και την Ευρώπη υπέρ της δημοκρατίας και της αλλαγής. Οι Ευρωπαίοι ιθύνοντες πρέπει να αναγνωρίσουν την αποφασιστική δημοκρατική επιλογή του ελληνικού λαού η οποία έγινε υπό συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες και να προχωρήσουν σε μια ρεαλιστική αξιολόγηση της κατάστασης και να εισέλθουν χωρίς χρονοτριβή στην οδό μιας λογικής διαπραγμάτευσης.
Παρακάτω οι πρώτοι υπογράψαντες
Elmar Altvater (FU, Allemagne)
Philippe Askenazy (CNRS, France),
Clair Brown (University of California, Berkley, Etats-Unis)
Dorothee Bohle (Central European University, Hongrie)
Giovanni Dosi, (Pisa Institute of Economics, Italie)
Cédric Durand (Université Paris 13, France)
Gerald Epstein (UMASS, Etats-Unis)
Trevor Evans (Berlin School of Economics and Law, Allemagne)
James Galbraith (University of Texas at Austin, Etats-Unis)
Gaël Giraud (CNRS, France)
Stephany Griffith-Jones (Columbia University, Etats-Unis)
Laura Horn (Roskilde University, Danemark)
Robert Jessop (University of Lancaster, Royaume-Uni)
Steve Keen (Kingston University, Royaume-Uni)
Marc Lavoie (Ottawa University, Canada)
Tony Lawson (Cambridge, Royaume-Uni)
Dimitris Milonakis (University of Crete, Grèce)
Andreas Nölke (Goethe University Frankfurt/Main, Allemagne)
Dominique Meda (Paris Dauphine, France),
El Mouhoub Mouhoud (Paris Dauphine, France)
André Orléan (EHESS, France),
Henk Overbeek (VU University Amsterdam, Pays-Bas)
Mario Pianta (University of Urbino, Italie)
Alfonso Palacio Vera (Computense University of Madrid, Espagne)
Anwar Shaikh (New School for Social Research, Etats-Unis)
Jacques Sapir (EHESS, France)
Robert Wade (LSE, Royaume-Uni)

Έκκληση Χάμπερμας για περισσότερη πολιτική αλληλεγγύη στην Ευρώπη

Έκκληση Χάμπερμας για περισσότερη πολιτική αλληλεγγύη στην Ευρώπη
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας άσκησε κριτική στη γερμανική κυβέρνηση επισημαίνοντας ότι υπό την ηγεσία της, η ΕΕ θέτει σε προτεραιότητα για την επίλυση της κρίσης τη δημοσιονομική ισορροπία κάθε κράτους-μέλους            (Φωτογραφία:     ΑΠE)       
Στο κατάμεστο αμφιθέατρο της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και με το ακροατήριο να κρέμεται από τα χείλη του, ο μεγάλος «πρωταγωνιστής» του 23ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Φιλοσοφίας, Γιούργκεν Χάμπερμας, μετέτρεψε την ομιλία του, την Τρίτη, σε μια έκκληση υπέρ της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ώστε να ενισχυθεί η δημοκρατική νομιμοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και να «αποκατασταθεί η ισορροπία ανάμεσα στην πολιτική και τις αγορές».
Στη σχεδόν μία ώρα που στεκόταν όρθιος στο βήμα αναπτύσσοντας τη σκέψη του, ο 84χρονος γερμανός φιλόσοφος και διανοητής ανέλυσε με το γνωστό διεισδυτικό του πνεύμα την ευρωπαϊκή κρίση κάτω από το πρίσμα της έλλειψης «πολιτικής αλληλεγγύης».
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας υπενθύμισε ότι τα τρία συστατικά στοιχεία κάθε δημοκρατικού συστήματος είναι «ο λαός ως φορέας της πολιτικής βούλησης, το κράτος ως οργανισμός που δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να δρουν συλλογικά και η νόμιμα συγκροτημένη κοινότητα των πολιτών ως εθελοντική ένωση ελεύθερων και ίσων ατόμων».
Σε μία υπερεθνική δημοκρατία, προσέθεσε ο γερμανός φιλόσοφος, οι πολίτες μπορούν να αποκτήσουν διττό ρόλο: πρώτα ως μέλη της μελλοντικής ένωσης κι έπειτα ως μέλη των κρατών από τα οποία αποτελείται αυτή η ένωση.
Η ευρωπαϊκή κρίση, ωστόσο, αποδεικνύει ότι αυτός ο δρόμος προς την υπερεθνική δημοκρατία είναι κάθε άλλο παρά εύκολος. «Χωρίς μία κοινή δημοσιονομική και οικονομική πολιτική που θα επεκταθεί στη συνέχεια και σε άλλα πεδία, όπως το φορολογικό σύστημα και η κοινωνική πολιτική, η ΕΕ δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στη σταθερότητα στο άμεσο μέλλον» τόνισε ο Γ. Χάμπερμας.
«Μακροπρόθεσμα, ο δανεισμός σε υπερχρεωμένα κράτη δεν θα είναι αρκετός για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους» υπογράμμισε.
Σε κάθε περίπτωση, σημείωσε, η εμβάθυνση μιας θεσμοθετημένης συνεργασίας απαιτεί περισσότερη δημοκρατία στην Ευρώπη και επομένως αλλαγές στις συνθήκες που διέπουν τη λειτουργία της. Αντίθετα, όμως, η ΕΕ διολισθαίνει σε μία μορφή τεχνοκρατίας στην οποία συμμετέχουν τα κράτη-μέλη χωρίς την εμπλοκή των πολιτών τους.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας άσκησε κριτική στη γερμανική κυβέρνηση επισημαίνοντας ότι υπό την ηγεσία της, η ΕΕ θέτει σε προτεραιότητα για την επίλυση της κρίσης τη δημοσιονομική ισορροπία κάθε κράτους-μέλους.
«Στις χώρες που έχουν χτυπηθεί από την κρίση, η πολιτική αυτή πλήττει τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, τις δημόσιες υπηρεσίες, τα συλλογικά αγαθά. Το μεγαλύτερο κόστος, επομένως, καλούνται να το πληρώσουν τα λιγότερο ευνοημένα στρώματα της κοινωνίας» τόνισε.
Το ζητούμενο, συνεπώς, είναι η πολιτική αλληλεγγύη, την οποία, υπογράμμισε ο Γ. Χάμπερμας, δεν πρέπει να συγχέουμε με την έννοια της δικαιοσύνης. Τα ισχυρά κράτη της ΕΕ αποφεύγουν να εξηγήσουν στους πολίτες τους ότι χωρίς αυτή την πολιτική αλληλεγγύη δεν θα μπορέσει να ενισχυθεί η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα στην ευρωζώνη. Ο λόγος είναι ότι η πολιτική αλληλεγγύη θα οδηγήσει σε μια αναδιανομή του πλούτου, που μεσοπρόθεσμα θα λειτουργήσει σε βάρος των ισχυρών οικονομιών.
«Ερμηνεύω αυτή τη στάση ως ένδειξη πολιτικής δειλίας εάν όχι καθαρού καιροσκοπισμού την ώρα που η Ευρώπη βρίσκεται ενώπιον μιας πρόκλησης τεραστίων διαστάσεων» κατέληξε ο Γιούργκεν Χάμπερμας για να εισπράξει την επιδοκιμασία του ακροατηρίου με ένα παρατεταμένο χειροκρότημα.

Η Ευρώπη ξαναπιάνεται ανιστόρητη

«Μη ξεχνάς ποτέ το παρελθόν. Μπορεί να το ξαναχρειαστείς στο μέλλον» είχε πει κάποτε ο Άγγλος συγγραφέας Μάλκολμ Μπράντμπερι. Και όμως η σημερινή Ευρώπη, παρά την τεράστια ποσότητα ιστορίας που διαθέτει είναι ανήμπορη να διαχειριστεί την οικονομική κρίση που την έχει πλήξει, ταυτόχρονα δε, δείχνει ανίκανη να διδαχθεί από την πολύτιμη ιστορική της παρακαταθήκη.

 

Το 594 π.Χ. ένας από τους πιο μορφωμένους κατοίκους της αρχαίας Αθήνας, ο Σόλωνας, ποιητής και πολυταξιδεμένος, δέχτηκε από τους Αθηναίους τη μεγάλη πρόκληση να πάρει την κατάσταση της πόλης στα χέρια του. Η κατάσταση στην Αθήνα την εποχή εκείνη δεν ήταν αναλογικά πολύ διαφορετική από ό,τι είναι σήμερα η κατάσταση στη χώρα. Οι φτωχές τάξεις των Αθηναίων δεν μπορούσαν να υποφέρουν άλλο την καταπίεση και τις αδικίες των ευγενών. Ο ένας μετά τον άλλο, οι φτωχοί αγρότες γίνονταν δούλοι των πλουσίων και έχαναν τα κτήματά τους. Η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο και υπήρχε κίνδυνος να ξεσπάσει επανάσταση. Ένας από τους λόγους της λαϊκής δυσαρέσκειας ήταν η πίστη ότι η αιτία των περισσότερων δεινών της Αθήνας οφειλόταν κατά ένα μεγάλο μέρος στην οικογένεια των Αλκμεωνιδών που με την ιεροσυλία τους είχαν εξοργίσει τους θεούς, οι οποίοι με τη σειρά τους τιμωρούσαν τους Αθηναίους (ευτυχώς σήμερα εμείς έχουμε απαλλαγεί από τέτοιες είδους οικογένειες στον τόπο μας)!

 

Ο Σόλωνας ήταν ο μόνος που θα μπορούσε να βοηθήσει την πόλη και να τη σώσει από την αναρχία και το αιματοκύλισμα. Οι ευγενείς του είχαν εμπιστοσύνη γιατί ανήκε στη δική τους τάξη. Αλλά και οι φτωχοί τον αγαπούσαν γιατί ήταν τίμιος, δίκαιος, μετριοπαθής και πατριώτης. Του έδωσαν το ελεύθερο να θεσπίσει καινούργιους νόμους και ορκίστηκαν πως θα τους υπάκουαν και θα τους εκτελούσαν πιστά.

 

Οι καινούργιοι νόμοι του Σόλωνα ήταν επαναστατικοί για εκείνη την εποχή. Αφού εξόρισε την ιερόσυλη οικογένεια των Αλκμεωνιδών ικανοποιώντας το λαϊκό αίσθημα, δημιούργησε τον πρώτο και πιο επαναστατικό από τους νόμους του, τη Σεισάχθεια, απαλλάσσοντας τους φτωχούς αγρότες από τα χρέη τους. Τους έδωσε πίσω τα κτήματα που τους είχαν πάρει οι ευγενείς και ταυτόχρονα ελευθέρωσε όλους εκείνους που είχαν αναγκαστεί να γίνουν δούλοι τους. Για να περιορίσει μάλιστα την αρπακτικότητα των πλουσίων γαιοκτημόνων όρισε ένα ανώτατο όριο κτηματικής περιουσίας, πάνω από το οποίο κανείς δεν είχε το δικαίωμα να προσθέσει καινούργια κτήματα.

 

Δεύτερος σπουδαίος νόμος του Σόλωνα ήταν ο χωρισμός των Αθηναίων σε τέσσερις οικονομικές τάξεις, ώστε να πληρώνουν και ανάλογους φόρους. Στην πρώτη τάξη ανήκαν οι πλούσιοι πεντακοσιομέδιμνοι, στη δεύτερη τάξη οι τριακοσιομέδιμνοι ή ιππείς γιατί είχαν στην κατοχή τους άλογα, στην τρίτη τάξη οι διακοσιομέδιμνοι που είχαν δική τους γη και στην τέταρτη τάξη οι θήτες, που δεν είχαν δικά τους κτήματα και έκαναν διάφορες χειρωνακτικές δουλειές για να ζήσουν (σήμερα, πάνω από 2.500 χρόνια μετά, το Υπουργείο Οικονομικών παίρνει παράταση πάνω στην παράταση ψάχνοντας ακόμα ένα «απλούστερο και δικαιότερο φορολογικό σύστημα»)!

Διαβάστε περισσότερα

 

Η Ευρώπη δεν είναι σε κρίση, πεθαίνει.

Ευρώπη ή βαρβαρότητα

Η πολιτική ηγεσία της ΕΕ είναι ανάγκη να αποκτήσει όνειρο και σχέδιο

Των Βασίλη Αλεξάκη, Αντόνιο Λόμπο Αντούνες, Ουμπέρτο Εκο, Χουάν Λουίς Θεμπριάν, Γιόργκι Κόνραντ, Τζούλια Κρίστεβα, Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, Κλάουντιο Μάγκρις, Χανς Κρίστοφ Μπουχ, Σαλμάν Ρούσντι, Φερνάντο Σαβατέρ, Πίτερ Σνάιντερ

12 ευρωπαίοι συγγραφείς και διανοούμενοι κρίνουν τη χαλάρωση του ευρωπαϊκού οράματος, διεκδικούν μια Ελλάδα με κοινωνική συνοχή και μια δημοκρατική Ιταλία σε μια Ευρώπη αλληλεγγύης, ενώ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου προς τους ηγέτες που διαχειρίζονται την κρίση: πολιτική ένωση ή έκρηξη, κοινωνική οπισθοδρόμηση, ανασφάλεια, ανεργία, φτώχεια

«Η Eυρώπη δεν είναι σε κρίση, πεθαίνει.

Οχι η Ευρώπη ως έδαφος, φυσικά.
Αλλά η Ευρώπη ως Ιδέα.
Η Ευρώπη ως όνειρο και ως σχέδιο».
Αυτή είναι η Ευρώπη, σύμφωνα με τον [φιλόσοφο και φαινομενολόγο] Εντμουντ Χούσερλ [στον οποίον ανήκουν τα λόγια που προηγούνται], έτσι όπως την επαίνεσε σε δύο μεγάλες διασκέψεις που πραγματοποιήθηκαν το 1938 στη Βιέννη και στην Πράγα, την παραμονή της ναζιστικής καταστροφής.
Η Ευρώπη ως βούληση και ως έκφραση, ως όραμα και ως οικοδόμημα, αυτή η Ευρώπη που διαμόρφωσαν οι γονείς μας, αυτή η Ευρώπη που μετατράπηκε σε νέα ιδέα, ικανή να στηρίξει τους λαούς που μόλις είχαν βγει από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με ειρήνη, ευημερία και διάδοση της δημοκρατίας άνευ προηγουμένου, διαλύεται και πάλι μπροστά στα μάτια μας.
Διαλύεται στην Αθήνα, ένα από τα λίκνα της, εν μέσω της αδιαφορίας και του κυνισμού των αδελφών εθνών. Υπήρξε μια εποχή, του φιλελληνικού κινήματος του 19ου αιώνα, κατά την οποία από τον Σατωβριάνδο έως τον Βύρωνα του Μεσολογγίου, από τον Μπερλιόζ έως τον Ντελακρουά και από τον Πούσκιν έως τον νεαρό Βίκτωρα Ουγκώ, όλοι οι καλλιτέχνες, οι ποιητές, τα μεγάλα μυαλά της Ευρώπης έσπευσαν σε βοήθεια της Ελλάδας και συνηγόρησαν υπέρ της ελευθερίας της. Σήμερα είμαστε μακριά από αυτό. Και δίνεται η εντύπωση ότι οι κληρονόμοι εκείνων των μεγάλων Ευρωπαίων – την ώρα που οι Ελληνες δίνουν μια νέα μάχη εναντίον μιας άλλης μορφής παρακμής και υποταγής – δεν έχουν τίποτα καλύτερο να κάνουν από το να τους επιπλήττουν, να τους στιγματίζουν, να τους υποτιμούν και – με ένα σχέδιο που επιβάλλεται από το πρόγραμμα λιτότητας το οποίο προτρέπονται να ακολουθήσουν – να τους στερούν την αρχή της κυριαρχίας, την οποία πριν από πολύ καιρό εκείνοι είχαν εφεύρει.
Διαλύεται στη Ρώμη, στο άλλο λίκνο της, στον άλλο πυλώνα της ηθικής και των γνώσεών της, το άλλο μέρος που εφηύρε τη διάκριση μεταξύ του νόμου και του δικαιώματος, μεταξύ του να είσαι άνθρωπος και του να είσαι πολίτης, που διαμόρφωσε τη βάση του δημοκρατικού μοντέλου έτσι όπως εξαπλώθηκε όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε όλον τον κόσμο: αυτή η ρωμαϊκή κρήνη μολύνθηκε από τα δηλητήρια του μπερλουσκονισμού, ο οποίος δεν δείχνει να εξαφανίζεται. Διαλύεται η πνευματική και πολιτιστική πρωτεύουσα που, κάποιες φορές, συμπεριλαμβάνεται μαζί με την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ελλάδα και την Ιρλανδία στα περίφημα «PIIGS», στα οποία επιτίθενται κάποια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χωρίς συνείδηση ούτε μνήμη, διαλύεται η χώρα που δίδαξε την ομορφιά στην Ευρώπη και σήμερα δείχνει ο ασθενής της ηπείρου. Τι δυστυχία! Οποία γελοιότητα!
Διαλύεται και σε άλλα μέρη, από τη Δύση στην Ανατολή, από τον Βορρά στον Νότο, με την άνοδο του λαϊκισμού, του σοβινισμού, των ιδεολογιών του αποκλεισμού και του μίσους, που η Ευρώπη είχε αποστολή να περιθωριοποιήσει, να αποδυναμώσει. Να που επιστρέφουν ντροπιαστικά και σηκώνουν το κεφάλι. Πόσο μακρινή δείχνει η εποχή όπου στους δρόμους της Γαλλίας, σε αλληλεγγύη για έναν φοιτητή που τον προσέβαλαν, φωνάζαμε: «Είμαστε όλοι Γερμανοί Εβραίοι»! Πόσο μακρινές φαντάζουν οι κινήσεις αλληλεγγύης σε Λονδίνο, Βερολίνο, Ρώμη, Παρίσι προς τους διαφωνούντες της άλλης Ευρώπης που ο Μίλαν Κούντερα αποκαλούσε αιχμαλωτισμένη Ευρώπη! […]
Παλιά λέγαμε: Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα.
Σήμερα λέμε: Πολιτική ένωση ή βαρβαρότητα.
Θα έπρεπε να πούμε: ομοσπονδιοποίηση ή έκρηξη και, στην τρέλα της έκρηξης, κοινωνική οπισθοδρόμηση, ανασφάλεια, ανεργία στα ύψη και φτώχεια.
Θα έπρεπε να λέμε: Η Ευρώπη προχωρεί ένα βήμα παραπέρα και αποφασιστικά προς την πολιτική ενοποίηση ή βγαίνει από την Ιστορία και βυθίζεται στο χάος.
Δεν υπάρχει άλλη επιλογή: πολιτική ένωση ή θάνατος. Ενας θάνατος που θα μπορούσε να πάρει πολλές μορφές. Θα μπορούσε να διαρκέσει δύο, τρία, πέντε, δέκα χρόνια και να προηγηθούν αρκετά «διαλείμματα» που θα δίνουν την αίσθηση ότι τα χειρότερα έχουν περάσει.
Ωστόσο έρχονται. Η Ευρώπη θα βγει από την Ιστορία. Είτε έτσι είτε αλλιώς, εάν δεν κάνει κάτι, θα εξαφανισθεί. Αυτό δεν αποτελεί πλέον μια υπόθεση, έναν αόριστο φόβο, ένα κόκκινο πανί για να εκφοβίζονται οι απείθαρχοι Ευρωπαίοι. Είναι βεβαιότητα. Μοιραίος και αξεπέραστος ορίζοντας. Ολα τα άλλα – μαγικά κόλπα κάποιων, μικρές συμφωνίες άλλων, ταμεία αλληλεγγύης εδώ, τράπεζες σταθεροποίησης εκεί – χρησιμεύουν μόνο για να καθυστερήσει το τέλος και να διασκεδάσει την ψευδαίσθηση της παράτασης.

Σκέψεις για μια Ευρώπη της δημόσιας σφαίρας

Του Αγγελου Μανταδάκη

Γράφοντας αυτές τις γραμμές, μόλις που έχει λήξει η συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Γάλλο πρόεδρο. Το αποτέλεσμα, εντυπωσιακά προβλεπόμενο. Ο κ. Ολάντ, απόλυτα ευθυγραμμισμένος με τη γραμμή Μέρκελ, είπε στον κ. Σαμαρά τα ίδια που του είπε η κ. Μέρκελ μια ημέρα νωρίτερα. Του χάρισε βέβαια μερικά χαμόγελα παραπάνω.

Στο μεταξύ, το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη παραμένει ρευστό, καθώς η Ευρωζώνη, η καρδιά της Ε.Ε., αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία της. Είναι χαρακτηριστικά τα όσα γράφει στο κύριο άρθρο της η Πορτογαλική εφημερίδα «Πούμπλικο»: «η δυσπιστία» -λέει- «ανάμεσα στα λεγόμενα ενάρετα κράτη και τα υπερχρεωμένα έχει φέρει την Ευρωζώνη πολύ κοντά στο σημείο μη επιστροφής».

Είναι οι συνέπειες της κρίσης του νεοφιλελεύθερου μοντέλου, αλλά και της αποτυχίας της ίδιας της αρχιτεκτονικής της ΟΝΕ.

Στο πλαίσιο, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να κάνουμε προβλέψεις σχετικά με το μέλλον του ευρώ. Οι αντιπαραθέσεις και οι συγκρούσεις συμφερόντων στο εσωτερικό της Ε.Ε. θα εντείνονται όσο δεν διαφαίνεται λύση στο ζήτημα των χρεών. Κι αυτό είναι άγνωστο σε ποια κατεύθυνση θα οδηγήσει την Ευρωζώνη και την ίδια την Ε.Ε.

Το βέβαιο είναι ότι η κυρίαρχη πολιτική της Ε.Ε. υπό την ηγεσία μιας κουρασμένης μηχανής, όπως αυτή της Γερμανίας, οδηγεί την Ευρωζώνη σε αποσταθεροποίηση και το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα στην άκρη του γκρεμού. Οι σκέψεις αυτές μάς επιτρέπουν κάποια συμπεράσματα για την Ελλάδα και την Ευρώπη, ελπίζω χρήσιμα για την Αριστερά.

Είναι εντελώς ψευδεπίγραφο το δίλημμα «ευρώ ή δραχμή». Άλλωστε δεν είναι αυτή η πραγματική αντίθεση σήμερα στην ελληνική κοινωνία. Ούτε η αντιπαράθεση «μνημονιακών» – «αντιμνημονιακών» δυνάμεων αντανακλά σε βάθος το πραγματικό μας πρόβλημα. Στην Ελλάδα εξελίσσεται μια σύγκρουση συστημικού χαρακτήρα, ανάμεσα στο οικονομικό – πολιτικό και μιντιακό κατεστημένο και τις κοινωνικές δυνάμεις που διεκδικούν μια μεγάλη ανακατανομή του πλούτου και των εξουσιών, μια δημοκρατική επανίδρυση του κράτους και όχι τη διάλυσή του ή την εκποίησή του. Είναι επομένως μια σύγκρουση ιδεολογική και πολιτική γύρω από το κράτος. Το χρέος της χώρας χρησιμοποιείται ως το ακλόνητο άλλοθι εκείνων που επιδιώκουν εκχώρηση τομέων του Δημοσίου στην ιδιωτική πρωτοβουλία, την κατάργηση ή συγχώνευση δημόσιων υπηρεσιών, την απόλυση χιλιάδων εργαζομένων. Το κράτος είναι πλέον τεράστιο και ανευέλικτο, δαπανηρό και αναποτελεσματικό. Είναι ταυτόχρονα αντιπαραγωγικό και γραφειοκρατικό. Τέλος, είναι πελατειακό. Γι’ αυτό πρέπει να συρρικνωθεί στο ελάχιστο, εκτός από τις ένοπλες δυνάμεις και τους κατασταλτικούς μηχανισμούς.

Ποιοι γίνονται κήρυκες και ιεραπόστολοι της συρρίκνωσης του κράτους; Οι ίδιοι που το διαμόρφωσαν έτσι ώστε να υπηρετεί τις πολιτικές τους και τις ταξικές τους σκοπιμότητες. Οι ίδιοι οι δράστες γίνονται κατήγοροι. Εγκαλούν την Αριστερά και τον ΣΥΡΙΖΑ για υπεράσπιση του πελατειακού αναποτελεσματικού δημόσιου τομέα. Θέλουν να ξεχάσουμε ότι όλοι αυτοί που σήμερα συνδέουν την τύχη του τόπου με τις περιβόητες «μεταρρυθμίσεις», εννοώντας τις ιδιωτικοποιήσεις και τα Μνημόνια, είναι οι ιδρυτές, υπερασπιστές και πολλαπλά ωφελημένοι αυτού του κράτους.

Αυτό που γίνεται σήμερα στη χώρα μας με την τρόικα δεν είναι άσχετο με την αντίληψη του φιλόσοφου και ιστορικού Γιούργκεν Χάμπερμας, που δηλώνει απογοητευμένος από την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που, όπως λέει, έχει καθοριστεί μέχρι τώρα από τις κυβερνήσεις. Ο ίδιος μάλιστα επισημαίνει την απουσία δημόσιας σφαίρας, του χώρου δηλαδή που οι πολίτες συγκεντρώνονται για να συζητήσουν και να αμφισβητήσουν το κράτος. Η ευρωπαϊκή δημόσια Σφαίρα σε μεγάλο βαθμό είναι για τις ελίτ, με τους πολίτες της να παραμένουν αμέτοχοι.

Οι λαοί της Ευρώπης σε μια Ένωση χωρίς το μεγάλο δημοκρατικό έλλειμμα θα μπορούσαν πιο εύκολα να συνεννοηθούν στα θεσμικά ζητήματα και να αποκαταστήσουν την αξία της αλληλεγγύης, θεμελιώδη για να υπάρξει μια στέρεη βάση για την ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Σε μια τέτοια περίπτωση ο ελληνικός λαός -και οποιοσδήποτε άλλος- δεν θα υποχρεωνόταν σε δυσβάστακτες θυσίες με καταστροφικές συνέπειες από μια ευρωπαϊκή τρόικα που τιμωρεί και ένα ντόπιο κατεστημένο που πασχίζει να κρατηθεί στην εξουσία.

Αυγή

Ο ασκός του Αιόλου

Του ΚΩΣΤΑ ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΥ


Ο δήθεν «μονόδρομος» της «εσωτερικής υποτίμησης» οδηγεί μοιραία στην κοινωνική μειοδοσία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, χωρίς από την άλλη πλευρά να βελτιώνει τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο.

Πόσο άραγε θα αντέξει η προσδοκία για ευρωπαϊκή και συνεταιρική διαχείριση στις «επιθέσεις» των κρατών-μελών, στις οποίες το ευρωπαϊκό εγχείρημα εκτίθεται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια; Άραγε, το ευρωπαϊκό όραμα δεν ήταν παρά μια ουτοπία, μια ψευδαίσθηση που έδινε την εντύπωση ότι επιτύγχανε όσο τα πράγματα πήγαιναν καλά, αλλά ξεφουσκώνει όταν αυτά δυσκολεύουν; Πρόσφατα ο πρόεδρος της Ευρωζώνης και πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου Ζαν-Κλοντ Γιούνγκερ δεν εξέπληξε λέγοντας τα πράγματα με το όνομά τους: η Γερμανία διαχειρίζεται την Ευρωζώνη σαν να πρόκειται για «υποκατάστημά» της. Επιβάλλει στους εταίρους τον «χρυσό κανόνα» περί μηδενικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων, που οδηγεί στην αδρανοποίηση των κυβερνήσεων. Υπαγορεύει τη λιτότητα στην Ευρωζώνη με πρόσχημα την ισοσκέλιση των εθνικών δημοσιονομικών ισοζυγίων και την ανάκτηση ανταγωνιστικότητας, με συνέπεια το σύνολο της νομισματικής περιοχής του ευρώ να καταβυθίζεται αθεράπευτα στην κόλαση της ύφεσης και της ανεργίας. Τρέμει σήμερα η «ισχυρή» Γερμανία στο ενδεχόμενο να εκτεθεί ακόμη περισσότερο σε «διασώσεις» των υπερχρεωμένων εταίρων της στο κοινό νόμισμα. Προτιμά να τους καθηλώνει στην ύφεση, εξαποστέλλοντας ταυτόχρονα την ευρωπαϊκή διαχείριση σε «διακοπές». Στις σημερινές συνθήκες, με την επιλογή της λιτότητας, κάθε χώρα της Ευρωζώνης μεταθέτει το κόστος της εξισορρόπησης στους εταίρους της, ακόμη και εις βάρος της δυνατότητας της Γερμανίας να πραγματοποιεί πλεονάσματα από τις διμερείς εμπορικές σχέσεις με αυτήν. Με την καθήλωση κάθε χώρας σε εθνικολογιστικά κριτήρια και σε εθνική διαχείριση, αναστέλλεται κάθε ευρωπαϊκή διαχείριση. Ωστόσο, τα πλεονάσματα στην Ευρωζώνη, στο μέτρο που απορρέουν από τον μέχρι σήμερα τρόπο λειτουργίας της, πριν από γερμανικά παραμένουν πρωτίστως ευρωπαϊκά και θα νομιμοποιούνταν η Ευρωζώνη να τα αφιερώνει στη σταθεροποίηση του συνόλου, αντί να τα εγκαταλείπει στη μονομερή γερμανική αποταμίευση και θησαυρισμό, αποδυναμώνοντας έτσι μοιραία τη νομισματική περιοχή του ευρώ και εξωθώντας τη σε αποδιάρθρωση και κατάρρευση.

Ακόμη χειρότερα, η γερμανική Δεξιά όχι μόνον απορρίπτει τις «διασώσεις» υπερχρεωμένων χωρών-μελών, αλλά και επαίρεται ότι αποκομίζει οφέλη από την κατολίσθησή τους, στην οποία με κάθε τρόπο συμβάλλει. Η εφημερίδα “Bild” αφενός συνιστά τη συστηματική αποβολή των υπερχρεωμένων χωρών από την Ευρωζώνη, αφετέρου εγκωμιάζει τον χρηματοπιστωτικό στραγγαλισμό κάθε χώρας-μέλους ως ιδιαίτερα αποδοτικό για τη Γερμανία. Ωστόσο, εάν οι ελλειμματικοί εταίροι αποβάλλονται, πώς άραγε οι πλεονασματικοί θα διατηρούν τα πλεονάσματά τους; Ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ Γενς Βάιντμαν θεωρεί αυτονόητη τη γερμανική κηδεμόνευση της Ευρώπης, επικαλούμενος το υψηλό ειδικό βάρος της χώρας του, παρόλο που αυτή δεν αντιπροσωπεύει παρά μόνον το 25% του συνολικού ευρωπαϊκού δυναμικού. Όλοι μαζί οι Γερμανοί ιθύνοντες επαναλαμβάνουν κατά κόρον το παλαιοφιλελεύθερο δόγμα, το οποίο απορρίπτει τις «διασώσεις» υπερχρεωμένων, στο μέτρο που αυτές ενθαρρύνουν τον «διασωζόμενο» να παραμένει «απείθαρχος και σπάταλος». Με τα σημερινά ύψη χρέους, η Ευρώπη παραμένει αναπότρεπτα στον ορίζοντα της ύφεσης και της ανεργίας, παρόλο που τα ευρωπαϊκά χρέη δεν οφείλονται σε τρίτους, αλλά εκκρεμούν κυρίως μεταξύ Ευρωπαίων.

Παράλληλα, οι πιέσεις για προστασία της απασχόλησης πολλαπλασιάζονται σε κάθε χώρα και αφού αυτό δεν εξασφαλίζεται πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κινδυνεύει να επιδιώκεται σε εθνικό, με όλες τις συνέπειες που εξ αυτού απορρέουν. Κανένα πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να εγκαταλείψει ατιμωρητί το ζήτημα της απασχόλησης και όποιο αδιαφορήσει γι’ αυτήν πληρώνει άμεσα τις συνέπειες. Όλες οι οικονομικές πολιτικές και όλες οι πολιτικές παρατάξεις κρίνονται στο πεδίο της απασχόλησης. Από αυτό πηγάζουν πάντα οι κάθε είδους κίνδυνοι και εξτρεμισμοί, είτε της Αριστεράς είτε της Δεξιάς, και τελικά από αυτό προσδιορίζεται κάθε φορά ο δρόμος της εξόδου από την κρίση και της σταθεροποίησης που ακολουθεί. Σήμερα στη Γαλλία, η σοσιαλιστική κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να στηρίξει την απασχόληση με γαλλικό «δημόσιο χρήμα», μέσω ποιοτικών ελέγχων στις επενδύσεις και στις εισαγωγές, ώστε να διαφυλάσσεται το περιβάλλον, το κοινωνικό κεκτημένο, το ύψος της απασχόλησης, το εισόδημα της εργασίας. Το γαλλικό δημόσιο αναλαμβάνει για τη χώρα του αυτό που θα όφειλαν να εξασφαλίζουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί για το σύνολο της Ευρωζώνης. Ο σοσιαλιστής πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ διαπιστώνει ότι «με τη μονομερή μέριμνα υπέρ του καταναλωτή, έχουμε καταστρέψει τον εγχώριο παραγωγό».

Ανάλογη ανησυχία διατυπώνεται στην Ιταλία από την Ένωση Ιταλών Βιομηχάνων, την Cofindustria, η οποία διερωτάται εάν η αδήριτη ανάγκη βιομηχανικής πολιτικής και στήριξης της απασχόλησης ωθεί μοιραία τη χώρα εκτός ευρώ. Δεν είναι πλέον δυνατόν να επιδιώκεται η εξισορρόπηση κάθε εθνικής οικονομίας με «συντελεστή προσαρμογής» το κόστος εργασίας και το επίπεδο απασχόλησης. Ο δήθεν «μονόδρομος» της «εσωτερικής υποτίμησης» οδηγεί μοιραία στην κοινωνική μειοδοσία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, χωρίς από την άλλη πλευρά να βελτιώνει τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο. Εφόσον η Ευρώπη αποβλέπει στην οικονομική ενοποίηση της νομισματικής ζώνης της, θα όφειλε το κέντρο να αναλαμβάνει τα ενδεχόμενα ελλείμματα των περιφερειών, ώστε να σταθεροποιείται το σύνολο, όπως ακριβώς συμβαίνει στις ΗΠΑ, αλλά και στο εσωτερικό της Ομοσπονδιακής Γερμανίας.

Ενόσω η σημερινή «γερμανική Ευρώπη» απεμπολεί τη λειτουργία σταθεροποιητικών ευρωπαϊκών μηχανισμών και ταυτόχρονα απορρίπτει τη στήριξη της απασχόλησης μέσω ευρωπαϊκών θεσμών, αναλαμβάνει τον κίνδυνο να προκύψουν εθνικοί μηχανισμοί αναπλήρωσης, προκειμένου να στηρίζουν την απασχόληση και συνεπώς την εθνική παραγωγή σε κάθε χώρα, με αναπόφευκτη συνέπεια την αναβίωση της αντιπαλότητας και των ανταγωνισμών μεταξύ εθνών, που είχαν με γενναιοδωρία αποφασίσει να συγχωρούν το φρικτό παρελθόν τους και να πορεύονται στο εξής μαζί. Στη δήλωσή του, ο Ζαν-Κλοντ Γιούνγκερ επισημαίνει ότι η γερμανική ολιγωρία εξωθεί σήμερα την υπόλοιπη Ευρώπη σε επιλογές που αναβιώνουν μοιραία εθνικές αντιπαλότητες οι οποίες μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ξεχασμένες. Ασφαλώς, απειλείται ιστορική οπισθοδρόμηση, αλλά δεν γίνεται αλλιώς. Η ανάγκη των πραγμάτων κατισχύει κάθε οικονομικού και πολιτικού δογματισμού. Στο σημερινό υφεσιακό πλαίσιο ενθαρρύνονται, μοιραία και ακαταμάχητα, λύσεις που όχι μόνον δεν προωθούν το ευρωπαϊκό εγχείρημα, αλλά και επισπεύδουν την απενεργοποίησή του, επαναφέροντας στο προσκήνιο αντιπαλότητες και ανταγωνισμούς που όφειλαν να έχουν ξεπεραστεί. Παραμένει αξιοσημείωτο ότι η ευρωπαϊκη επιβράδυνση επιβάλλεται σήμερα με ευθύνη όχι αυτών που ζημιώνουν από την Ευρώπη, αλλά αυτών που αποκομίζουν εξ αυτής τα περισσότερα οφέλη.

kvergo@gmail.com

Πηγή